Jak wybrać pompę ciepła do domu, żeby nie przepłacić za prąd
Moc pompy ciepła dobiera się z obliczenia strat ciepła, a nie z metrażu. Wyjaśniamy, na co patrzymy przy doborze i o co warto zapytać instalatora przed podpisaniem umowy.
Co tydzień ktoś dzwoni z pytaniem: "Mam 160 metrów, jaka pompa?". Odpowiadamy zawsze tak samo: to zależy od domu, nie od metrażu. Dwa domy po 160 m² potrafią potrzebować 5 kW i 12 kW. Poniżej opisujemy, jak dobieramy pompę ciepła w Bielak & Sowa i o co warto dopytać, zanim podpiszesz umowę z jakąkolwiek firmą.
Zacznij od strat ciepła, nie od "50 W/m²"
Reguła "50 W na metr" pochodzi z czasów, kiedy dobierało się kocioł z zapasem i nikt nie płacił za to kary. Przy pompie ciepła taki zapas kosztuje.
Moc dobieramy z obliczenia projektowego obciążenia cieplnego według PN-EN 12831. Liczymy przegrody (ściany, dach, podłoga na gruncie, okna), wentylację i mostki cieplne, dla temperatury zewnętrznej obliczeniowej. Poznań leży w II strefie klimatycznej, czyli liczymy dla -18 °C. Jeśli dom już stoi i był ogrzewany gazem lub węglem, sprawdzamy też rzeczywiste zużycie paliwa z 2-3 ostatnich sezonów. To dobra kontrola, bo obliczenia i rachunki powinny się mniej więcej zgadzać.
Typowe wyniki z naszych realizacji:
- nowy dom 150 m², dobrze ocieplony, z rekuperacją: 4-6 kW,
- dom z lat 2000-2010, 150 m², ocieplony 10-12 cm: 7-9 kW,
- dom z lat 80. po częściowej termomodernizacji: 9-12 kW.
Monoblok, split czy gruntowa
Powietrze-woda typu monoblok. Cały obieg czynnika chłodniczego jest zamknięty w jednostce zewnętrznej, do domu idzie woda. Montaż jest prostszy, nie trzeba lutować instalacji chłodniczej. Rury wodne na zewnątrz trzeba zabezpieczyć przed zamarznięciem (glikol albo zawory antyzamrożeniowe) i dobrze zaizolować. Dziś to nasz najczęstszy wybór.
Powietrze-woda typu split. Jednostka zewnętrzna łączy się z wewnętrzną rurami z czynnikiem. Woda nie wychodzi z domu, więc nie ma ryzyka zamarznięcia. Montaż wymaga uprawnień F-gazowych, a długość i przebieg linii chłodniczej trzeba dobrze zaplanować.
Gruntowa (solanka-woda). Najwyższa i najstabilniejsza sprawność w zimie, cicha, bez jednostki zewnętrznej. Koszt odwiertów albo kolektora poziomego jest jednak wysoki, a odwierty wymagają formalności geologicznych. Ma sens w większych domach, przy dużym zapotrzebowaniu albo tam, gdzie jednostki zewnętrznej po prostu nie da się postawić.
Za duża pompa też jest problemem
Przewymiarowana pompa przy +5 °C, czyli przez większość sezonu, pracuje krótko i często się wyłącza. Takie taktowanie zużywa sprężarkę, obniża sprawność i bywa głośne. Pompy inwerterowe modulują moc, ale każda ma minimalną moc, poniżej której zejść nie może. Dlatego patrzymy nie tylko na moc maksymalną przy -18 °C, ale też na moc minimalną przy +7 °C.
Punkt biwalentny
To temperatura zewnętrzna, poniżej której sama pompa nie pokrywa już strat ciepła i dogrzewa grzałka albo drugie źródło. W Wielkopolsce dobieramy zwykle punkt biwalentny w okolicach -7 do -10 °C. Takich dni jest w sezonie niewiele, więc grzałka dokłada mały ułamek rocznego zużycia, a pompa może być mniejsza i lepiej pracować przez resztę zimy. Dobór "na -20 °C bez grzałki" zwykle kończy się taktowaniem jesienią i wiosną.
Grzejniki, podłogówka i temperatura zasilania
Temperatura wody w instalacji ma większy wpływ na rachunki niż marka urządzenia. Im niżej, tym lepiej:
Instalacja | Typowa temperatura zasilania przy -18 °C | Komentarz |
|---|---|---|
Ogrzewanie podłogowe | 30-35 °C | najlepsze warunki dla pompy |
Duże grzejniki niskotemperaturowe lub podłoga z grzejnikami | 40-45 °C | dobre, bez większych kompromisów |
Stare grzejniki stalowe lub żeliwne | 50-55 °C | działa, ale SCOP wyraźnie spada |
W starszych domach często wymieniamy 2-4 najmniejsze grzejniki na większe. To kosztuje mniej niż roczna różnica w rachunkach.
SCOP zamiast COP
COP z katalogu dotyczy jednego punktu pracy, np. +7 °C i 35 °C. SCOP to sezonowy współczynnik dla całego roku i konkretnej temperatury zasilania. Porównuj SCOP dla klimatu umiarkowanego (average) przy tej temperaturze, z jaką będzie pracować twoja instalacja, czyli 35 °C albo 55 °C. Różnica między tymi dwoma wartościami dla tej samej pompy bywa duża.
Hałas i miejsce montażu
Karta katalogowa podaje zwykle moc akustyczną, a nie ciśnienie akustyczne, które słyszysz kilka metrów dalej. Dlatego liczymy hałas w konkretnych punktach: pod oknem twojej sypialni i sypialni sąsiada oraz na granicy działki. Dla zabudowy jednorodzinnej dopuszczalny poziom w nocy to zwykle 40 dB(A). Nie stawiamy jednostki we wnęce między dwiema ścianami, pod oknem sypialni ani przy ścianie sąsiada na wąskiej działce.
Jednostka musi stać na konsoli lub stopach nad poziomem śniegu, z miejscem na odpływ skroplin i odszranianie.
Czynnik: R290 czy R32
Nowe monobloki coraz częściej pracują na R290 (propan). Ma bardzo niski współczynnik GWP i pozwala uzyskać wyższe temperatury wody, co pomaga w domach z grzejnikami. Jest palny, więc producent określa strefę bezpieczeństwa wokół jednostki: bez studzienek, okienek piwnicznych i źródeł zapłonu w pobliżu. R32 jest nadal powszechny, zwłaszcza w splitach, ale przepisy F-gazowe UE stopniowo ograniczają czynniki o wyższym GWP.
Zasobnik ciepłej wody
Dla 3-4 osób zwykle wystarcza 200-250 litrów, przy dwóch łazienkach z wanną raczej 300. Wężownica w zasobniku musi być dobrana do pompy ciepła, bo zwykły zasobnik pod kocioł ma za małą powierzchnię wymiany. Raz w tygodniu warto podgrzać wodę do 60 °C (cykl antylegionella).
Dotacja a wybór urządzenia
Jeśli korzystasz z programu Czyste Powietrze, pompa musi być na liście ZUM (lista zielonych urządzeń i materiałów). Sprawdzamy to przed złożeniem oferty, bo model spoza listy oznacza brak dofinansowania na urządzenie. Aktualne zasady zawsze warto sprawdzić w serwisie programu Czyste Powietrze.
Lista kontrolna przed podpisaniem umowy
- Czy masz obliczenie strat ciepła dla swojego domu, a nie szacunek z metrażu?
- Jaka jest moc pompy przy -18 °C i moc minimalna przy +7 °C?
- Gdzie wypada punkt biwalentny i jaka jest moc grzałki?
- Jaka będzie temperatura zasilania przy -18 °C? Czy któreś grzejniki trzeba wymienić?
- Jaki jest SCOP dla tej temperatury zasilania?
- Gdzie stanie jednostka zewnętrzna i jaki będzie hałas pod oknem sąsiada?
- Jak będą odprowadzone skropliny?
- Czy rury na zewnątrz są zabezpieczone przed zamarznięciem?
- Jaki zasobnik CWU i czy wężownica jest dobrana do pompy?
- Czy model jest na liście ZUM, jeśli bierzesz dotację?
- Kto robi przeglądy i ile kosztują?
Jeśli chcesz, przyjedziemy, policzymy straty ciepła i pokażemy wynik czarno na białym, zanim padnie jakakolwiek cena.
